Until We Became Five

Tahimik ang apartment.

Alas-sais na ng umaga.

Katatapos lang ng night shift ni Kiko.

Patay na ang dalawa sa tatlong monitor sa workstation niya.

Ang natitira na lamang ay ang malabong ilaw ng Bump app na automatic na nagsara matapos niyang i-update ang huling notes kagabi.

Hindi na siya nakarating sa kama.

Nakatulog siya mismo sa office chair.

Nakasuot pa rin ng salamin.

Bahagyang nakayuko ang ulo.

Ang kanang kamay ay nasa mouse pa rin.

Habang ang kaliwang kamay ay nakapatong sa mesa.

Nagising ako dahil sa isang malakas na paggalaw sa loob ng tiyan ko.

Napahawak ako roon.

"Good morning, Lyra..."

Parang sumagot siya.

Mula sa isang sipa...

Naging dalawa.

Pagkatapos ay parang may dumausdos sa ilalim ng balat ko.

Napahinga ako nang malalim.

Mas malakas na talaga siya ngayon.

Mas ramdam.

Mas mabigat.

Hindi na lamang simpleng mga pitik.

Parang buong katawan na niya ang gumagalaw sa loob.

Maingat akong umupo sa kama.

Ngayon...

Hindi na ganoon kadali.

Mas mabigat ang tiyan.

Mas mabagal ang bawat galaw.

Kailangan ko munang umikot sa tagiliran bago tuluyang makatayo.

Habang ginagawa ko iyon...

Napatingin ako sa workstation.

Naroon pa rin si Kiko.

Mahimbing ang tulog.

Hindi man lang nakarating sa kama.

Napangiti ako nang may kalungkutan.

"Ikaw talaga..."

Lumapit ako sa kanya nang dahan-dahan.

Maingat kong inalis ang salamin niya.

Inayos ang buhok na bahagyang nakatabing sa noo.

May marka pa ng frame sa gilid ng ilong niya.

Kitang-kita ang pagod.

Hindi lang dahil sa trabaho.

Kundi dahil sa gabi-gabing pagpupuyat...

At sa walang sawang pag-aalaga sa aming apat.

Dahan-dahan kong tinakpan siya ng manipis na kumot.

Saglit akong natigilan habang nakatingin sa kanya.

Hindi ko napigilang mapaluha.

Tahimik.

Mahina.

Hindi dahil sa lungkot...

Kundi dahil sa lalim ng pasasalamat.

Ito ang paraan niya ng pagmamahal.

Hindi sa salita.

Kundi sa pagod.

Sa pagpupuyat.

Sa walang reklamo niyang pag-aalaga sa amin.

Hinaplos ko ang pisngi niya.

Hindi siya nagising.

Bahagya lamang siyang napabuntong-hininga.

Pagkatapos kong makapaghilamos...

Nagpasya akong gumawa ng almusal.

Mabagal.

Hindi dahil tamad ako.

Kundi dahil kusa nang bumabagal ang katawan ko.

Habang inaabot ko ang plato sa itaas ng kabinet...

Napahinto ako.

May matinding sipa na naman.

Napatawa ako.

"Lyra..."

"You're already helping Mommy exercise?"

Parang muling gumulong ang maliit niyang katawan.

Napahawak ako sa ilalim ng tiyan ko.

Mas mababa na rin ang pakiramdam niya nitong mga nakaraang araw.

Mas mabigat.

Mas puno.

Mas ramdam ang bawat galaw.

Hindi na lamang ako ang nakakaramdam.

Kapag tumitingin ako sa tiyan ko...

Nakikita ko na ring umuumbok ang balat sa bawat sipa niya.

At sa bawat pagkakataong iyon...

Hindi ko maiwasang mapangiti.

Makalipas ang ilang minuto...

Narinig ko ang maliliit na yabag.

"Daddy?"

Mahinang tawag ni Hunter.

"Still sleeping?"

Kasunod si Stella.

"He worked."

Mahina kong sagot.

"So we let Daddy sleep."

Pareho silang tumango.

Hindi sila tumakbo.

Hindi rin sila nagsigawan.

Tahimik silang lumapit sa workstation.

Tumingala kay Kiko.

Stella gently touched his shoulder.

"So tired..."

Mahina niyang sabi.

Hunter looked at me.

"Mommy..."

"Daddy forgot bed?"

Napatawa ako nang mahina.

"I think Daddy's body decided to sleep first."

Lumapit ako sa kanila at marahang hinawakan ang balikat nila.

"Hey..."

Mahina kong sabi.

"If you have questions for Daddy later, okay lang..."

"But for now, let's keep our voices low."

Tumingin sila sa akin.

Tahimik.

Nakikinig.

"Alam niyo naman kung gaano siya kasipag, diba?"

"He worked all night for us."

"He didn't even make it to bed because he was so tired."

Bahagya silang napatingin kay Kiko.

Mas naging maingat ang mga galaw nila.

"He will still answer your questions later."

"Promise."

"Because Daddy never forgets."

Ngumiti ako nang marahan.

"But we also shouldn't forget something."

"What?"

Mahinang tanong ni Stella.

"That Daddy also needs to rest."

Saglit silang natahimik.

Pagkatapos ay sabay silang tumango.

"Okay, Mommy."

"We understand."

Ngumiti ako.

"Thank you."

"That's my favor for today."

Parang narinig ni Kiko ang mga boses namin.

Bahagya siyang gumalaw.

Unti-unti niyang iminulat ang mga mata.

Nagulat pa siya nang mapansing nasa workstation pa rin siya.

Napatingin siya sa monitor.

Pagkatapos sa relo.

Saka sa amin.

"...Morning."

Paos pa ang boses niya.

Tumayo sana siya agad.

Ngunit napahawak siya sa sandalan.

Bahagyang nanigas ang katawan matapos matulog nang nakaupo.

Agad akong lumapit.

"Easy."

Napangiti siya.

"I accidentally performed an unplanned ergonomic experiment."

Napailing ako.

"And?"

"I don't recommend it."

Natawa ang kambal.

Lumapit siya sa akin.

Hindi muna siya nagsalita.

Hinawakan lamang niya ang tiyan ko.

"Good morning, sweetheart."

Agad namang gumalaw si Lyra.

Napangiti siya.

"Still energetic."

"Very."

Biglang may malakas na umbok sa kanan ng tiyan ko.

Napatingin kaming lahat.

"Whoa..."

Bulong ni Hunter.

"Lyra kicked..."

Stella reached out carefully.

"Can I touch?"

"Of course."

Maingat niyang inilagay ang maliit na palad sa tiyan ko.

Saktong gumalaw ulit si Lyra.

Napasinghap si Stella.

"She said hi!"

"I think she did."

Sagot ni Kiko habang nakangiti.

Habang nag-aalmusal...

Mas madalas na akong huminto.

Hindi dahil wala akong gana.

Kundi dahil parang mas mabilis na akong mabusog.

Napansin agad iyon ni Kiko.

"You usually finish that."

"I'm full already."

Hindi siya nagpumilit.

Hindi niya ako pinagsabihan.

Tinignan lamang niya ako.

"Any heartburn?"

"A little."

"And the pressure?"

"Lower."

Tumango siya.

Hindi na siya kumuha ng tablet.

Hindi na rin nagsulat.

Sa halip...

Hinawakan lamang niya ang kamay ko.

"Thank you for telling me."

Saglit siyang tumahimik, saka marahang hinaplos ang pisngi ko gamit ang likod ng kamay niya.

"Later if you want to try to eat, just tell me okay?"

Napangiti ako nang mahina.

"Okay... I'll tell you."

Pagkatapos ng almusal...

Nagligpit siya ng mesa.

Ako naman ay naupo sa sofa.

Pagod na agad ang likod ko.

Hindi pa man nagsisimula ang araw.

Napansin niya iyon.

Hindi siya nagsalita.

Lumapit lamang siya.

Lumuhod sa harap ko.

Unti-unti niyang hinubad ang sandalyas ko.

Saka niya marahang inangat ang dalawang paa ko papunta sa ottoman.

"Better?"

Napabuntong-hininga ako.

"Much better."

Tumango siya.

Wala nang dagdag na paliwanag.

Parang alam na niya.

Lumipas ang ilang minuto.

Tahimik lamang ang sala.

Naglalaro ang kambal sa sahig.

Ako ay nakasandal sa sofa.

Si Kiko naman...

Naupo sa kabilang dulo.

Balak yata niyang samahan lang kami.

Ngunit hindi na niya napigilan ang pagod.

Unti-unting yumuko ang ulo niya.

Hanggang sa tuluyan na naman siyang nakatulog.

Napatingin ako sa kanya.

Napailing.

Lumapit ako nang dahan-dahan.

Maingat kong inangat ang ulo niya at inilapag sa kandungan ko upang doon siya makapagpahinga nang mas maayos.

Tinanggal ang salamin.

Tinakpan siya ng manipis na kumot.

Hindi niya namalayang hinawakan niya ang kamay ko.

Mahina.

Parang instinct.

Parang kahit tulog...

Hinahanap pa rin niya ako.

Hinawakan ko rin ang kamay niya.

Kasabay noon...

Isang malakas na sipa ang naramdaman ko mula kay Lyra.

Napangiti ako.

"Daddy's resting now."

Mahina kong bulong sa tiyan ko.

"So let's let him sleep a little longer."

Parang naunawaan niya.

Unti-unti ring huminahon ang mga galaw niya.

At sa unang pagkakataon matapos ang maraming linggong halos walang tulog...

Tahimik naming pinanood ang lalaking buong gabing nagtrabaho...

Habang sa wakas...

Pinapayagan na rin niyang magpahinga ang sarili niya.

Dahan-dahan kong hinaplos ang buhok niya.

Maingat.

Parang ayokong magising siya.

Parang gusto ko lang iparamdam kahit tulog siya...

Na nandito ako.

Na nakikita ko lahat.

Na naa-appreciate ko lahat.

Unti-unti kong sinuklay gamit ang mga daliri ko ang buhok niya.

Napansin ko kung gaano na ito kahaba kumpara dati.

Kung gaano na rin siya kapayat.

Kung gaano kalalim ang pagod na nakaukit sa mukha niya.

At doon...

Hindi ko na napigilan.

Tumulo ang luha ko.

Tahimik.

Isa.

Dalawa.

Hanggang sa tuluyan na akong napaiyak.

Hindi malakas.

Hindi hysterical.

Kundi yung iyak na puno ng pagmamahal.

Ng pasasalamat.

Ng paghanga.

"You're doing too much..."

Mahina kong bulong.

"You always do too much..."

Hinaplos ko ulit ang buhok niya.

"You take every client..."

"Every work you know..."

"Legal... research... data... design..."

"You do everything..."

"And then you still come home..."

"And take care of us..."

Napapikit ako habang patuloy ang pag-agos ng luha.

"You never fail us..."

"Not once..."

"Mommy?"

Mahinang tawag ni Stella.

Napatingin ako sa kanila.

Pareho silang nakatayo malapit sa sofa.

Nag-aalala.

"Why are you crying?"

Tanong ni Hunter.

Lumapit sila.

Maingat.

Tahimik pa rin.

Naalala nila ang favor ko.

Napangiti ako kahit may luha.

Hinaplos ko ang ulo nila.

"It's okay..."

Mahina kong sabi.

"I'm okay."

"But you're crying..."

Sabi ni Stella.

Tumango ako.

"Yes..."

"But not all crying is sadness."

Napatingin sila sa akin.

Nalilito.

"Sometimes..."

"You cry also if you're happy."

"When your heart feels too full..."

"And you don't know where to put it..."

"So it comes out as tears."

Tahimik silang nakinig.

Tinuro ko si Kiko na mahimbing pa ring natutulog sa kandungan ko.

"I'm crying because of Daddy."

Napatingin sila sa kanya.

"He loves us so much..."

"He works so hard..."

"He gets so tired..."

"But he still takes care of us..."

"He forgets his own rest..."

Para sa amin.

Napayuko si Hunter.

"So Daddy is... very tired?"

Tumango ako.

"Yes..."

"But he still chooses us every day."

Napatingin si Stella sa akin.

"That's why you're crying?"

Ngumiti ako.

"Yes..."

"Because I love him so much."

Tahimik silang dalawa.

Pagkatapos...

Lumapit si Stella at marahang hinawakan ang kamay ni Kiko.

"So we let Daddy sleep more?"

Tumango ako.

"Yes..."

"That's Mommy's favor, remember?"

Tumango si Hunter.

"We'll be quiet."

"And gentle."

Ngumiti ako.

"Thank you..."

Habang pinagmamasdan ko ang kambal na tahimik na bumalik sa paglalaro, hindi ko maiwasang mapangiti nang mas malalim.

Ang bilis nilang nakaintindi.

Hindi lang sa sinabi ko...

Kundi pati sa nararamdaman ko.

Hindi ko na kailangang ipaliwanag nang paulit-ulit.

Hindi ko na kailangang gawing komplikado.

Isang simpleng paliwanag lang...

At naintindihan na nila.

Hindi lang sa isip...

Kundi pati sa puso.

Napatingin ako sa kanila.

Kay Hunter na maingat na inaayos ang laruan para hindi gumawa ng ingay.

Kay Stella na paminsan-minsang sumusulyap kay Kiko, parang sinisigurong hindi siya magigising.

Napahinga ako nang malalim.

"Ang talino niyo talaga..."

Mahina kong bulong.

Hindi lang sa academics.

Hindi lang sa logic.

Kundi sa pakiramdam.

Sa empathy.

Sa pag-intindi ng sitwasyon.

At doon ko lalo na-realize...

Siguro nga...

Talagang bunga sila ng pagmamahalan namin.

Si Kiko...

Na may kakaibang talas ng isip.

Na kayang unawain ang mundo sa paraang halos walang nakakaabot.

At ako...

Na mas nakikinig sa damdamin.

Na mas inuunawa ang puso kaysa sa salita.

At ngayon...

Nakikita ko iyon sa kanila.

Pinaghalo.

Pinagsama.

Mas buo.

Mas malinaw.

Mas maganda.

Napangiti ako habang hinahaplos ang tiyan ko.

"You're all perfect..."

Mahina kong bulong.

Hindi dahil wala silang pagkukulang...

Kundi dahil sa kung paano sila nabuo.

Sa kung paano sila nagmahal.

At sa kung paano nila pinipiling umintindi.

Araw-araw.

Hinaplos ko ulit ang buhok ni Kiko.

Mas maingat.

Mas puno ng lambing.

Habang ang luha ko ay unti-unting huminto...

Napangiti ako.

Hindi dahil nawala ang emosyon...

Kundi dahil mas lalo itong naging malinaw.

Kung gaano ko siya kamahal.

Kung gaano ko siya pinahahalagahan.

At kung gaano ako kaswerte...

Na sa gitna ng lahat ng pagod niya...

Pinipili pa rin niya kami.

Araw-araw.