Until We Became Five

Martes ng madaling-araw.

Alas-tres na.

Tahimik ang apartment maliban sa mahinang tunog ng keyboard ni Daddy mula sa workstation sa kaliwang bahagi ng kama.

Gising pa siya.

Nasa kalagitnaan ng night shift.

May nakabukas na design file sa unang monitor.

Data sheet sa pangalawa.

At isang client meeting window na naka-minimize sa pangatlo.

Samantalang ako...

Ilang beses nang nagpalit ng posisyon sa kama.

Kaliwa.

Bahagyang nakasandal.

Muling uupo.

Pagkatapos ay hihiga ulit.

Walang posisyong tumatagal na komportable.

Hindi naman ako tuluyang nagising dahil sa ingay niya.

Sanay na ako sa mahinang pag-click ng mouse.

Sa mabilis niyang pag-type.

Sa ilaw ng monitors na hindi naman direktang tumatama sa akin dahil maingat niya iyong ina-adjust gabi-gabi.

Nagising ako dahil sa bigat.

Parang buong tiyan ko ay humihila pababa.

May pressure sa balakang.

May kirot sa ibabang bahagi ng likod.

At ang kanang paa ni Lyra...

O kung anumang bahagi niya ang nakapuwesto sa itaas...

Ay paulit-ulit na dumidiin sa ilalim ng tadyang ko.

Napasinghap ako.

"Anak..."

Mahina kong bulong.

"Mommy's ribs are not buttons."

May isa pang mahabang pag-unat mula sa loob.

Napapikit ako.

Hindi iyon isang mabilis na sipa.

Parang dahan-dahang itinulak ni Lyra ang isang paa palabas habang ang likod niya ay gumulong sa kabilang bahagi ng tiyan ko.

Ramdam na ramdam ko ang buong galaw.

Ang pagdiin.

Ang pag-usli ng balat.

Ang paglipat ng bigat sa loob.

Agad huminto ang pag-type ni Daddy.

Hindi man ako lumakas ang boses...

Narinig niya pa rin.

Umikot ang office chair niya patungo sa kama.

"Mommy?"

"I'm okay."

Lumapit siya agad.

Hindi niya isinara ang work file.

Hindi rin niya tinanggal ang headset na nakasabit sa leeg niya.

Umupo lamang siya sa gilid ng kama.

"Strong movement?"

Tumango ako.

"She's pushing under my ribs."

"Which side?"

"Right."

Inilagay ko ang kamay niya sa matigas na umbok.

Ilang segundo lamang...

Muling gumalaw si Lyra.

Napataas ang kilay niya.

"That's definitely a foot."

"Please negotiate with your daughter."

Bahagya siyang yumuko sa tiyan ko.

"Lyra."

Mahina ngunit seryoso ang boses niya.

"Mommy's rib cage is not an expansion area."

May isa pang sipa sa ilalim ng palad niya.

Napatawa ako kahit may discomfort.

"She rejected the request."

"Apparently."

Marahan niyang hinaplos pababa ang gilid ng tiyan ko.

Hindi upang piliting ilipat si Lyra.

Kundi upang pakalmahin ako.

"Try raising your right arm."

Sumunod ako.

Inunat ko ang braso sa ibabaw ng ulo.

"Now lean slightly to the left."

Inalalayan niya ang likod ko habang inaayos ko ang posisyon.

Unti-unting nabawasan ang pressure sa tadyang ko.

Napabuntong-hininga ako.

"Better?"

"Yes."

"Still painful?"

"More uncomfortable than painful."

Tumango siya.

"Tell me if it becomes persistent."

Hinawakan ko ang kamay niya bago pa siya makabalik sa workstation.

"Stay for a minute."

Agad lumambot ang mukha niya.

"Of course."

Humiga siya sa ibabaw ng kumot sa tabi ko.

Hindi nang buo.

Nakatagilid lamang, nakaharap sa akin.

Inilagay niya ang isang kamay sa tiyan ko.

Habang ang isa ay nasa gilid ng baywang ko.

"Can't sleep?"

Tanong niya.

Napabuntong-hininga ako.

"I don't know how to carry my own body tonight."

Bahagyang kumunot ang noo niya.

"Tell me."

Tumingin ako sa kisame.

"My back hurts."

"My hips feel heavy."

"My feet feel swollen even when I'm lying down."

"My breasts are sore."

"I need to pee every hour."

"I get hungry, then I become full after a few bites."

"And every time I find a comfortable position..."

Saktong gumalaw muli si Lyra.

Napahawak ako sa tiyan ko.

"She changes it."

Tahimik siyang nakinig.

Walang agad na medical explanation.

Walang pagbanggit ng normal range.

Walang statistical reassurance.

Hinayaan niya lamang akong ilabas ang pagod.

"I love carrying her."

Mahina kong dagdag.

"I really do."

Hinaplos ko ang ibabaw ng tiyan ko.

"But sometimes..."

Huminga ako nang malalim.

"My body feels like it no longer belongs only to me."

Hindi siya na-offend.

Hindi rin niya ako pinaalalahanang hindi namin ginusto si Lyra.

Alam niyang hindi iyon ang ibig kong sabihin.

"I understand."

Mahina niyang sagot.

Napatingin ako sa kanya.

"Do you?"

"I can't know exactly how it feels."

Direkta niyang sagot.

"But I understand that loving the baby doesn't automatically make every physical change easy."

Mas inilapit niya ang kamay niya sa akin.

"You can be grateful and uncomfortable."

"Proud and exhausted."

"Happy and still miss the way your body used to feel."

"Those things don't cancel each other."

Nangilid ang luha sa mga mata ko.

Hindi dahil malungkot ako.

Kundi dahil hindi ko kinailangang ipagtanggol ang sarili kong nararamdaman.

Hindi ko kinailangang sabihin na mahal ko si Lyra nang paulit-ulit bago amining napapagod ako.

Alam na niya.

Hinawakan ko ang kamay niya at inilagay iyon sa ilalim ng tiyan ko.

"Can you lift her a little?"

"Of course."

Maingat niyang sinalo ang bigat gamit ang parehong palad.

Hindi niya inangat nang sobra.

Bahagya lamang.

Sapat upang mabawasan ang paghila sa ibabang bahagi ng tiyan ko.

Agad akong napabuntong-hininga.

"Oh..."

"Better?"

"Much better."

Ngumiti siya nang kaunti.

"I wish I could hold the weight longer."

"You already hold so much."

"I mean literally."

"I know."

Nanatili siyang ganoon.

Nakaupo sa gilid ng kama.

Bahagyang nakayuko.

Parehong kamay nasa ilalim ng tiyan ko.

Kahit alam kong mangangalay siya.

Kahit alam kong kailangan pa niyang bumalik sa trabaho.

Hinaplos ko ang buhok niya.

"Daddy."

"Hm?"

"That's enough."

"I can still hold."

"Your right arm."

"It's okay."

"Accurate data."

Bahagya siyang natawa.

"Manageable."

"Then tell me before it stops being manageable."

"I will."

Mula sa loob...

Naramdaman kong gumalaw si Lyra sa ilalim ng mga palad niya.

Hindi na sipa.

Parang umikot lamang nang bahagya ang katawan niya.

Napasinghap ako.

"There."

"I felt that."

Sagot ni Daddy.

"Was that her back?"

"Maybe."

Hinaplos ko ang malaking kurba sa kaliwang bahagi ng tiyan ko.

"This feels smooth."

"Likely her back."

"Then the hard one under my ribs is really her foot."

"Most likely."

Napailing ako.

"Your daughter has no spatial boundaries."

"She inherited confidence."

"From you."

"From Manager Mom."

Napatawa ako.

Matapos ang ilang minuto...

Binitiwan niya nang dahan-dahan ang ilalim ng tiyan ko.

Bago pa tuluyang bumalik ang bigat...

Inayos niya ang maternity pillow upang saluhin iyon.

Isa pang maliit na unan ang inilagay niya sa likod ko.

At isang nakatiklop na kumot sa pagitan ng mga hita ko.

"How's that?"

Huminga ako nang malalim.

"Better."

"Scale?"

"Seven out of ten comfort."

"Can we improve it?"

"Daddy."

"That's already good."

Bahagya siyang ngumiti.

"Noted."

Babalik sana siya sa workstation.

Ngunit nang tumayo siya...

Napansin niya ang paraan ng paghawak ko sa dibdib ko.

Agad siyang huminto.

"Pain?"

"Tender."

"Both sides?"

"Yes."

"Any unusual lump or redness?"

Umiling ako.

"No."

"Just heavy."

Tumango siya.

Hindi siya agad lumapit.

Sa halip, marahan siyang umupo muli sa gilid ng kama at tumingin sa akin.

"Do you want me to help ease it?"

Bahagya akong tumango.

Maingat siyang pumwesto sa likod ko upang masuportahan ang likod at balikat ko, saka dahan-dahang inilagay ang mga kamay niya sa ibabaw ng kumot, nagbibigay ng banayad na suporta sa magkabilang dibdib ko. Hindi madiin ang galaw—parang ina-adjust lamang ang bigat upang mabawasan ang pressure habang nakatagilid ako.

Walang biglaang kilos.

Walang pilit.

Maingat at may pahintulot sa bawat galaw.

"Tell me if this is okay."

Mahina niyang sabi.

Napapikit ako habang unti-unting nababawasan ang discomfort.

"Okay..."

Dahan-dahan niyang inayos ang posisyon ng unan sa ilalim ng braso ko, kasabay ng magaan na pag-alalay upang hindi mabigatan ang dibdib ko.

Mas naging komportable ang pakiramdam.

Mas suportado.

Mas magaan.

"Better?"

"Yes..."

Mahina kong sagot.

"Thank you."

"Always."

Tumingin ako sa kanya.

Sa ilalim ng mahina at malamig na ilaw mula sa workstation...

Mas kita ko ang pagod sa mukha niya.

Ang bahagyang pamumula ng mga mata.

Ang buhok na hindi na maayos.

Ang salaming ilang beses na niyang itinulak pataas sa ilong.

"You look worse than I feel."

Napataas ang kilay niya.

"That's not a flattering assessment."

"You know what I mean."

"I'm fine."

"Automatic answer."

Napangiti siya nang kaunti.

"I'm working."

"Also not the same as fine."

Hinawakan ko ang kamay niya.

"What time did you last sleep properly?"

Nag-isip siya.

Masyadong matagal.

Napapikit ako.

"Kiko."

"I slept yesterday."

"For how long?"

"Enough to remain operational."

Napataas ang kilay ko.

"That is not a number."

Bahagya siyang tumingin sa workstation.

"Three hours."

"Daddy."

"Fragmented."

"That makes it worse."

Hinila ko ang kamay niya.

"Lie down."

"I still have work."

"You have a break in a few minutes."

"I need to finish—"

"Kiko."

Mahina ngunit buo ang tono ko.

Huminto siya.

"Your wife is seven months pregnant."

"I know."

"Her body is carrying a baby, swollen feet, sore breasts, back pain, and approximately seventeen pillows."

Napatawa siya.

"That's an inflated pillow count."

"Her husband is carrying three hours of fragmented sleep and pretending that spreadsheets are a life-support system."

Mas lumaki ang ngiti niya.

"That's technically unfair to spreadsheets."

"Lie down."

Sumunod siya.

Hindi dahil wala siyang gustong tapusin.

Kundi dahil alam niyang seryoso ako.

Humiga siya sa tabi ko.

Inalis ko ang salamin niya.

Inilapag sa bedside table.

Pagkatapos ay inilagay ko ang ulo niya sa balikat ko.

"Only until my break ends."

"Sure."

"Cha."

"Sleep first."

"We'll negotiate with consciousness later."

Napatawa siya nang mahina.

Inilagay niya ang kaliwang kamay sa tiyan ko.

Parang automatic na iyon sa kanya.

Hinaplos niya ang gilid habang unti-unting bumibigat ang mga mata.

"Any tightening?"

"None."

"Rib pain?"

"Better."

"Back?"

"Supported."

"Lyra?"

Isang mahinang sipa ang tumama sa ilalim ng palad niya.

"Active."

Mahina kong sagot.

Tumango siya.

Parang kumpleto na ang pahintulot ng katawan niyang matulog.

Ilang minuto lamang...

Mahimbing na ang paghinga niya.

Hindi na niya naabot ang simula ng break niya.

Hindi na niya narinig ang mahinang notification mula sa workstation.

Hindi na rin niya naituloy ang anumang sasabihin niya.

Bumigat lamang ang ulo niya sa balikat ko.

At nanatili ang kamay niya sa ibabaw ng tiyan ko.

Tahimik kong pinagmasdan siya.

Ako ang hindi makatulog dahil sa lahat ng pagbabagong ginagawa ng katawan ko.

Siya naman ang hindi makapagpahinga dahil sa lahat ng trabahong pinipili niyang dalhin para sa amin.

Magkaibang pagod.

Pero parehong totoo.

Marahan kong hinaplos ang buhok niya.

"Sleep, Daddy."

Bulong ko.

"This body is carrying Lyra."

Hinawakan ko ang kamay niya sa tiyan ko.

"But I can still carry you too."

Pagsikat ng araw...

Naabutan pa rin niya akong gising.

Ngunit siya...

Mahimbing na natutulog sa tabi ko.

Hindi ko siya ginising nang matapos ang break.

Hindi ko rin siya ginising nang mag-notify muli ang workstation.

Hinayaan ko lamang siyang matulog.

Dahil tama siya.

Maaaring sabay na totoo ang dalawang bagay.

Maaari kong mahalin ang pagbubuntis...

At mapagod dito.

Maaari niyang mahalin ang trabaho at responsibilidad niya...

At kailanganin pa ring huminto.

Makalipas ang ilang oras...

Nagising ako sa tunog ng maliliit na yabag mula sa hallway.

Mahina ang katok sa pinto.

"Mommy?"

Boses ni Stella.

"Morning?"

Sumunod si Hunter.

"Daddy working?"

Napangiti ako.

"No, babies."

Mahina kong sagot.

"Daddy is sleeping."

Dahan-dahang bumukas ang pinto.

Sumilip ang kambal.

Nang makita nilang mahimbing na natutulog si Daddy sa tabi ko...

Kusa nilang hinaan ang mga galaw.

Umakyat sila sa kama nang maingat.

Si Hunter ay naupo malapit sa mga paa ko.

Habang si Stella ay pumwesto sa kabilang tabi ko.

"Mommy okay?"

Tanong ni Stella.

"Yes."

"Lyra kicked hard?"

"A little earlier."

Lumapit siya sa tiyan ko.

"Lyra gentle today."

Mahina niyang bilin.

Napangiti ako.

Tiningnan ni Hunter ang mga unan sa paligid ko.

"Many support."

"Mommy needs them."

Sagot ko.

Napaisip siya.

"Because body changes shape?"

Tumango ako.

"Yes."

"Lyra needs space."

Dagdag niya.

"Exactly."

Muli na namang gumalaw ang tiyan ko.

Isang mabagal na pag-usli.

Sinundan ng maliliit na ritmo sa ibabang bahagi.

Napakunot ang noo ko.

Hindi iyon ordinaryong sipa.

Paulit-ulit.

Pantay ang pagitan.

Inilagay ko ang kamay ko roon.

"Oh."

Agad napatingin si Stella.

"Pain?"

Umiling ako.

"No."

Ngumiti ako.

"I think Lyra has hiccups."

Nanlaki ang mga mata ng kambal.

"Baby hiccup inside?"

Tanong ni Hunter.

"Yes."

"How?"

Bago pa ako makasagot...

Bahagyang gumalaw si Daddy.

Ngunit hindi pa rin dumilat.

Paos at antok ang boses niya.

"Her diaphragm is practicing movements..."

Huminto siya upang humikab.

"And hiccups can happen when it contracts involuntarily."

Tahimik kaming tatlo.

Tiningnan siya.

Nakapikit pa rin.

Napatawa ako nang mahina.

"Daddy answered while sleeping."

Agad na ngumiti si Hunter.

"Daddy never forgets."

Dumilat nang bahagya si Daddy.

Tumingin muna sa akin.

Pagkatapos sa tiyan ko.

"Hiccups?"

Tumango ako.

"Yes."

Inilapat niya ang kamay sa parte kung saan nararamdaman ko ang paulit-ulit na maliliit na galaw.

Nagpatuloy iyon.

Isa.

Sandaling pagitan.

Isa ulit.

Napangiti siya.

"Hi, sweetheart."

Muling pumikit ang mga mata niya.

Ngunit nanatili ang kamay niya sa tiyan ko.

Magkakatabi kaming apat sa kama.

Ako sa gitna.

Si Daddy sa balikat ko.

Ang kambal sa magkabilang tabi.

At si Lyra...

Paulit-ulit na gumagalaw sa loob ko dahil sa munting hiccups niya.

Pinagmasdan ko ang tiyan ko.

Ang balat na nakaunat.

Ang mga markang naiwan mula sa pagbubuntis sa kambal.

Ang mga bagong guhit na mas malinaw ngayon.

Ang pusod kong halos pantay na sa balat.

Ang bigat na halos hindi ko na kayang kalimutan kahit isang minuto.

Ang katawan kong nagbago na noon...

At muling nagbabago ngayon.

Mas malaki ang dibdib ko dahil napasuso na nito ng lubos ang kambal.

Mas malapad ang balakang ko dahil minsan nang binigyang-daan ng katawan ko ang dalawang batang lumabas dito.

Mas malambot ang ilang bahagi.

Mas mabigat.

Mas mabagal.

Mas sensitibo.

At sa loob ng ilang linggo...

Muli na namang bubuka ang katawan ko.

Muli na namang dadaanan ng sakit.

Muli na namang gagamitin ang bawat lakas upang maglabas ng isang buhay.

Pero habang tinitingnan ko ang kambal...

Habang nararamdaman ko si Lyra...

Habang nakasandal sa akin ang asawa kong hindi man lang lubos na magising bago sagutin ang tanong ng anak niya...

Hindi ko nakita ang katawan kong nawala.

Nakita ko itong ginamit.

Nagpalawak.

Nag-adjust.

Nagtiis.

Nagbigay ng nutrisyon.

Nagluwal.

At muling nagbigay ng tahanan.

Hindi madaling dalhin ang isang anak.

Hindi laging maganda ang pakiramdam.

May mga sandaling masakit.

May gabing hindi makatulog.

May umagang mabigat kahit wala ka pang nagagawa.

May mga damit na hindi na kasya.

May salaming minsan ay mahirap tingnan.

May katawan kang mahal mo...

Pero kailangan mong muling kilalanin.

Ngunit hindi ako nag-iisa sa pagkilalang iyon.

Kapag hindi ko maalala kung paano mahalin ang sarili kong katawan...

Naroon si Daddy upang ipaalala.

Hindi sa pamamagitan ng pagpapanggap na walang nagbago.

Kundi sa paghawak sa bawat pagbabagong iyon nang may pag-iingat.

Sa paglalagay ng unan sa ilalim ng masakit kong likod.

Sa pagsalo sa ilalim ng mabigat kong tiyan.

Sa pagtatanong bago ako hawakan.

Sa paghalik sa balat na may mga bagong marka.

Sa pagsasabing maganda ako...

Hindi lang kapag komportable ako.

Kundi lalo na kapag hindi.

Hinaplos ko ang buhok niya.

Bahagya siyang gumalaw.

Mas inilapit ang mukha sa balikat ko.

"I love you."

Mahina kong bulong.

Hindi ako sigurado kung narinig niya.

Ngunit pinisil niya nang bahagya ang tiyan ko.

O baka reflex lamang iyon.

Pareho lang ang pakiramdam sa akin.

Huminto na ang hiccups ni Lyra.

Napahinga ako nang mas malalim.

"Done?"

Tanong ni Stella.

"Done."

Sagot ko.

"Lyra okay?"

"Lyra is okay."

Tumingin si Hunter kay Daddy.

"Daddy okay?"

Napangiti ako.

"Daddy needs more sleep."

Tumango silang dalawa.

"We quiet."

Humiga si Stella malapit sa braso ko.

Si Hunter naman ay nanatili sa paanan.

Tahimik silang dalawa.

At sa loob ng ilang minuto...

Nakatulog ulit sila.

Ako lamang ang gising.

Ako at ang katawan kong hindi na marunong tuluyang magpahinga.

Ngunit hindi ko iyon kinamuhian.

Hinayaan ko lamang ang sarili kong maramdaman ang lahat.

Ang bigat.

Ang pressure.

Ang soreness.

Ang maliliit na galaw.

Ang pagod.

At ang pagmamahal na nakapalibot sa bawat discomfort.

Ang katawan kong ito...

Hindi lamang nagdadala kay Lyra.

Dito rin sumandal si Daddy nang hindi na niya kayang labanan ang antok.

Dito yumakap ang kambal kapag kailangan nila ng lambing.

Dito nakikinig ang mga anak ko sa bedtime stories.

Dito bumabalik ang asawa ko matapos ang bawat mahabang shift.

Kaya oo...

Mabigat ang katawan ko.

Masakit minsan.

Hindi pamilyar sa ilang araw.

Pero hindi ito walang halaga.

Hindi ito nawala sa akin.

Nagbago lamang ang paraan ng pag-aari ko rito.

Hindi na lamang para sa sarili ko.

Ngunit hindi rin ibig sabihin na hindi na ako mahalaga sa loob nito.

Ako pa rin si Cha.

Babae.

Asawa.

Ina.

At katawan ko pa rin ito.

Katawang minsan nang nagdala sa kambal.

Katawang muling nagdadala kay Lyra.

Katawang pagod...

Ngunit nagpapatuloy parin.

Katawang nagbabago...

Ngunit nananatiling buo.

Katawang manganganak ulit...

Ngunit hindi mag-isa.

Dahil sa bawat pagkakataong bumibigat ang dinadala ko...

May mga kamay na kusang sumusubok sumalo.

Malalaki man.

O maliliit.

At may isang lalaking kahit ubos na rin ang lakas...

Patuloy na bumubulong—

na maganda pa rin ako.

Na ako pa rin ang asawa niya.

At na hindi niya kailanman pagsasawaan ang katawan...

Na bumuo sa pamilya naming lahat.