ANG HULING BYAHE NI MANG CELSO

Mahigit dalawampung taon nang namamasada ng jeep si Mang Celso. Kabisa na niya ang bawat kanto, waiting shed at madilim na bahagi ng rutang araw-araw niyang dinaraanan.

Isang maulang gabi, nagpasya siyang bumiyahe nang isang huling ikot bago umuwi.

Kaunti na lamang ang tao sa kalsada.

Sa isang waiting shed, may nakita siyang binatilyong nakasuot ng uniporme. Basang-basa ito at walang dalang payong.

“Anak, sakay ka na,” tawag ni Mang Celso.

Umupo ang binatilyo malapit sa pintuan.

“Saan ka bababa?”

“Sa tapat lang po ng lumang paaralan.”

Habang bumibiyahe, napansin ni Mang Celso na tahimik ang bata. Mahigpit nitong hawak ang isang lumang notebook na tila ayaw mabasa ng ulan.

Nang makarating sila sa paaralan, tumigil si Mang Celso.

“Dito na tayo.”

Ngunit hindi bumaba ang bata.

“Manong, may pakiusap po sana ako.”

Iniabot nito ang notebook.

“Pakibigay po kay Ma'am Elena. Nasa faculty room po siya tuwing umaga.”

“Bakit hindi ikaw ang magbigay?”

Ngumiti lamang ang bata.

“Hindi na po ako makakapasok bukas.”

Bumaba ito at naglakad patungo sa madilim na eskinita.

Kinabukasan, naalala ni Mang Celso ang notebook.

Dumaan siya sa paaralan at hinanap si Ma'am Elena.

Nang ibigay niya ang notebook, biglang natahimik ang guro.

“Saan ninyo nakuha ito?”

“May estudyanteng sumakay kagabi. Pinabibigay niya sa inyo.”

Nanginginig na binuksan ni Ma'am Elena ang unang pahina.

Nakasulat doon ang pangalan:

Gabriel Mendoza — Grade 10

Napaupo ang guro.

“Manong, sigurado kayong kagabi ninyo siya nakita?”

“Oo. Bakit?”

Kinuha ni Ma'am Elena ang isang framed class picture mula sa cabinet.

Itinuro niya ang batang nasa pinakadulo.

Siya ang pasaherong isinakay ni Mang Celso.

“Si Gabriel po ito.”

Tumango si Mang Celso.

“Siya nga.”

Napaluha ang guro.

“Estudyante ko siya. Napakatalino niyang bata.”

Saglit itong tumahimik.

“Pero dalawang taon na siyang patay.”

Ayon kay Ma'am Elena, nasagasaan si Gabriel habang pauwi mula sa paaralan isang maulang gabi.

Hindi agad naniwala si Mang Celso.

Binuksan nila ang notebook.

Punong-puno iyon ng sulat-kamay ni Gabriel—mga pangarap niya, mga problemang hindi niya masabi sa pamilya at mga liham para sa kanyang mga guro.

Sa pinakahuling pahina ay may maikling mensahe:

“Ma'am, salamat dahil sinabi ninyong kaya kong makapagtapos. Sana sabihin ninyo rin iyon sa ibang batang gustong sumuko.”

Walang nagsalita sa kanilang dalawa.

Makalipas ang ilang araw, ipinakita ni Ma'am Elena ang notebook sa pamilya ni Gabriel.

Kinumpirma nilang pag-aari nga iyon ng kanilang anak.

Pero may isang bagay silang hindi maipaliwanag.

Kasama raw ang notebook sa mga gamit na inilagay nila sa kabaong ni Gabriel bago ito ilibing.

Hindi na muling nakita ni Mang Celso ang batang pasahero.

Ngunit mula noon, tuwing umuulan at dumadaan siya sa lumang waiting shed, lagi siyang bumabagal.

Baka sakaling may estudyanteng naghihintay ng masasakyan.

At baka sa pagkakataong iyon, simpleng sakay pauwi lang talaga ang kailangan nito.